Roofs 2018-09-42 Waarom luchtdicht bouwen duurzaam bouwen is

Special Luchtdicht bouwen

Voor ondernemers van dakdekkersbedrijven met niet te veel tijd: lees het einde. Voor wie meer tijd heeft en zijn klanten wil informeren waarom luchtdicht bouwen duurzaam is, hoe en waarom het dakdekkersbedrijf dat doet: lees het hele verhaal.

Ton Berlee

Duurzaam Bouwen, wat is het precies? De Nederlandse overheid heeft een mooie website met veel uitleg. Duurzaam Gebouwd heeft dat ook, evenals een beurs en een blad. Stichting Bouwkwaliteit heeft duurzaam bouwen gedefinieerd met voorbehoud. De Dutch Green Building ­Council tenslotte, die het gebouwde met BREEAM meetbaar ­duurzaam maakt, geeft aan geen kant-en-klare definitie te hebben. Zij meten op negen categorieën, zoals materialen of energie.

Bouwend Nederland is een bonte verzameling ondernemers die, pragmatisch als ze zijn, er in het geheel geen moeite mee heeft om voor de term ‘bouwen’ ‘duurzaam’ te zetten. In de folders en vooral op de websites neem je woorden op als ‘BENG’, ‘duurzaam’, ‘energieneutraal’ en nog wat kreten en je doet mee. Is het bouwmateriaal toxisch, dan verklaart de leverancier dat het lang meegaat en dus duurzaam is. Rot het snel weg, dan is het organisch, lokaal geproduceerd of past het goed bij cradle-to-cradle. De ondernemers in Nederland zijn pragmatisch en passen zich aan. Dat doen ze goed en dat moeten ze ook doen. Wanneer je gaat bedenken of zonnepanelen, warmtepompen, energietransitie enzovoorts goed zijn of niet, dan mis je mogelijk de boot, verlies je opdrachten en werk en loop je onnodig zakelijk risico. Het is de politiek die aan moet geven wat van gebouwen en de gebouwde omgeving verwacht wordt. Je kunt als ondernemer meer of minder richting geven aan je proces en je klanten.

Het platform Duurzaam Gebouwd geeft op onze vraag wat de uitgangspunten zijn van duurzaam bouwen aan de context van de vraag niet te begrijpen. Wel geven zij aan wat ze verstaan onder duurzaamheid:

Alle thema’s die bijdragen aan de energietransitie, het (her)gebruik van materialen en integrale manier van samenwerken. De Nederlandse overheid schrijft op haar website: Duurzame woningen zijn beter voor het milieu dan traditionele bouw. Duurzaam bouwen bespaart grondstoffen. Duurzame gebouwen zijn energiezuiniger in het gebruik En vaak zijn ze gezonder voor bewoners en gebruikers.

Daar is niemand op tegen! Traditioneel deden we het wat milieu betreft niet goed! Er kan meer met minder en ook nog eens gezonder. Het gaat verder: Duurzaam bouwen is meer dan energiebesparing. Bij de ontwikkeling van gebouwen staat het respect voor mens en milieu voorop.

  • Gebruik van duurzame materialen die rekening houden met het milieu en de gezondheid van bewoners en gebruikers;
  • Een gezond binnenmilieu, bijvoorbeeld door goede ventilatie. Dit voorkomt vocht, schimmel en ophoping van schadelijke stoffen;
  • Prettige en leefbare huizen, gebouwen, wijken en steden;
  • Duurzaam slopen, om zo materialen die vrijkomen bij sloop opnieuw te gebruiken;
  • Verantwoord watergebruik;
  • Voorkomen dat grondstoffen voor bouwmaterialen opraken.

De vraag is niet wat we willen, maar hoe dat te realiseren. De Stichting Bouwkwaliteit is pragmatischer en geeft aan ‘duurzaam’ de volgende betekenis:

Onder duurzaamheid wordt verstaan de gebruiksduur. Dit staat los van de uitgangspunten van ‘Duurzaam Bouwen’. Voor de praktijk betekent dit dat bij de materiaalkeuze
rekening is gehouden met:

  • Behoud van eigenschappen gedurende een gebruiksperiode van 50 jaar;
  • Zo weinig mogelijk onderhoud;
  • Vervanging tegen zo laag mogelijke kosten.

Is luchtdicht bouwen duurzaam?

En in een special over luchtdicht bouwen is de vraag tweeledig:

  1. In welke mate is luchtdicht bouwen ook duurzaam ­bouwen?
  2. Wat betekent dit voor dakdekkers?

Luchtdicht bouwen heeft alles van doen met energie­besparing en de energietransitie. Uitgangspunt is de Trias Energetica, die begint met beter isoleren. Beter isoleren betekent vooral de warmteweerstand van de bouwschil verhogen. En dat betekent vooral de isolatie beter laten ­aansluiten en koudebruggen terugdringen. Dat is effectiever dan meer isolatie aanbrengen. Hoe meer en beter er geïsoleerd wordt, hoe groter het belang van luchtdicht bouwen. Wanneer de aansluitingen niet gesloten zijn, dan stroomt energie langs de isolatie weg.

Het gebruik van duurzame materialen is een zaak voor de leveranciers, dat zijn dus de dakdekkersbedrijven. Die leveren namelijk een dak als product en moeten aangeven dat dit dak is samengesteld uit duurzame materialen. Voor duurzaam bouwen geldt o.a. dat er producten gebruikt moeten worden die niet giftig zijn, die weinig tot geen afval tot gevolg hebben en die niet zijn samengesteld uit zeldzame materialen. Er zijn initiatieven zoals Madaster, een register van duurzame bouwmaterialen, maar ook NBD (Nederlandse BouwDocumentatie), die aangeven of een materiaal duurzaam is en in welke toepassing. Leveranciers van dakmaterialen geven eveneens in toenemende mate informatie over het duurzame karakter.

Een gezond binnenmilieu wordt voor een belangrijk deel bepaald door luchtdicht bouwen. Goed geïsoleerde gebouwen lopen meer kans op vocht, schimmel en ophoping van schadelijke stoffen als er ongewenste luchtstromen optreden. Zie ook voorgaande artikelen in Roofs. Het is zaak om de aansluitingen tussen bouwdelen en bouwonderdelen luchtdicht uit te voeren. Wanneer dat niet het geval is, stroomt vocht in de bouwschil om te condenseren met schimmel als gevolg. Dat leidt ook tot rotting met de ongewenste schadelijke stoffen als bedoeld. Ventileren heeft alleen zin als ongewenste luchtstromen niet voorkomen: dat is de kern van luchtdicht bouwen. We noemen het ‘luchtdicht’, omdat bij een test de bedoelde ventilatieopeningen worden afgesloten, om te testen hoe goed de overige aansluitingen zijn gerealiseerd. Het is een eis in het Bouwbesluit. Is de bouwschil luchtdicht waar die luchtdicht moet zijn? Pas dan kan ‘goed geventileerd’ worden als bedoeld.

Prettige en leefbare huizen heten ook wel comfortabele huizen. Die tochten niet, stinken niet, ruiken niet muf. Die zijn luchtdicht gebouwd en laten zich ventileren. Leefbaar betekent ook met groen, licht, geborgen en veilig en dat heeft met luchtdicht bouwen weinig van doen. Wel is er een verband tussen luchtdicht bouwen en de mate waarin geluid doordringt. Hoe beter de details luchtdicht aansluiten, hoe beter de akoestiek, hoe hoger het gevoel van comfort.

Een gebouw moet zo zijn samengesteld, dat het veranderd kan worden, dat materialen die vrijkomen hergebruikt kunnen worden en dus makkelijk demonteerbaar zijn. Denk cradle-to-cradle. Dat geldt ook voor luchtdichte aansluitingen. Plak niet alles aan elkaar en dicht. Vermijd PUR-schuim door goed te detailleren (zie ook SBR details voor goede aansluitdetails). Zorg dat die materialen niet alleen bij de oplevering functioneren, maar ook na 20 jaar nog goed werken. Zeker als de materialen niet aan de buitenzijde liggen, maar tussen de bouwdelen en de bouwonderdelen.

Wat betekent dit voor dakdekkersbedrijven?

Van de gebouwschil heeft het dak de grootste warmte­belasting en het moet daarom de hoogste warmteweerstand hebben. Het drukverschil aan de binnen- en buitenzijde is het grootst. Platte daken hebben door de gesloten dampdichte bedekking in het verleden veel problemen opgeleverd, er is veel kennis opgedaan over vochttransport. Wat we nu luchtdicht bouwen noemen, is niets meer of minder dan het aanbrengen van een over de details doorlopend dampscherm. Of, zoals dakdekkers het noemen: een dampremmende laag. Dakdekkers die een dampremmende laag aanbrengen, doen dus aan luchtdicht bouwen. In België is een bedrijf actief dat vloeibare dakbedekking als luchtdichting aan de binnenzijde aanbrengt. Dit valt niet bepaald binnen het definitiekader van ‘duurzaam’, maar het geeft goed aan hoezeer dak­dekkers al ervaring hebben met luchtdichting.

Er zijn enkele aandachtspunten die in acht genomen moeten worden. Die treft u aan in het artikel ‘Luchtdicht bouwen en dakdekkerswerkzaamheden’, elders in dit nummer.

Labels