Roofs 2019-04-78 Woningcorporaties en asbestdaken: doe eens normaal

Asbest

In deze bijdrage reageert Yvonne Waterman op de recente berichtgeving, waarin werd gesteld dat de regelgeving en veiligheidsmaatregelen rond asbestverwijdering overdreven zijn.

mr.dr. Yvonne Waterman1

Recent hebben diverse ­woningcorporaties, samen met hun overkoepelende orgaan Aedes, een rapport laten uitbrengen door TNO en enige andere partijen. ‘Inzichten voor proportioneel asbestbeleid’ heet het.2 De teneur van dit rapport is dat het risico van asbest­blootstelling zwaar overdreven is, dat de asbestregel­geving veel te streng is en daardoor de kosten van – onder meer – asbestdakenverwijdering veel te hoog zijn. In 2017 wist Aedes reeds in essentie hetzelfde mee te delen aan de Tweede Kamer in de notitie ‘Woningcorporaties en asbestdaken’.3

Aedes schatte in de genoemde notitie dat er nog ­ongeveer 40.000 asbestdaken in de sociale huursector zijn, met een totaal-oppervlak van minstens 320.000 m2. De sanering daar­van zal de woningcorporaties enige tientallen miljoenen euro’s aan saneringskosten kosten; en dit allemaal vóór 2025. Mag het wat goedkoper, is haar boodschap.

Is het gezondheidsrisico van asbestblootstelling zwaar overdreven?

Al sinds de jaren zestig is het mondiaal wetenschappelijk aanvaard dat blootstelling aan asbest tot dodelijke kankers kan leiden. Het gaat om uitgesproken nare ziekten zoals mesothelioom, longkanker, maag-darmkanker, strottenhoofdkanker en baarmoederkanker. Er worden steeds meer relaties tussen asbest en ziekten vermoed. In het bijzonder het nieuwe inzicht dat er voor iedere ­mesothelioom circa zes asbest gerelateerde longkankers zijn, is schrikken. Daarmee komt het aantal asbestslacht­offers per jaar in Nederland op ruim 4.600.4 Dat is een veelvoud van wat voorheen werd aangenomen; en het aantal asbestslachtoffers stijgt nog ieder jaar.

Daarbij geldt ook dat er geen veilige grenswaarde voor asbest is. In lekentaal heet dat, onterecht, dat één vezeltje asbest al dodelijk kan zijn. Vanuit een theoretische werkelijkheid is dat zo, in de alledaagse realiteit is dat niet zo. Wij worden immers bij iedere ademteug aan asbestvezels in de lucht blootgesteld, enige tientallen per kubieke meter; en als bevolking gaan wij daar niet en masse aan dood.

Wel is het goed om te beseffen dat asbestkankers worden veroorzaakt door een opstapeling van blootstellingen. Daarom is het wenselijk om onnodige blootstellingen te vermijden. Dit geldt bij uitstek voor degenen die dagelijks aan asbest worden blootgesteld – bijvoorbeeld tijdens het verwijderen van asbestdaken. Of het plaatsen van nieuwe daken waar voorheen asbestdaken aanwezig waren, die niet zorgvuldig zijn gesaneerd.

Dus neen, het gezondheidsrisico van asbestbloot­stelling is niet zwaar overdreven. Het is een (zeer) klein, maar bestaand risico; maar wel van zeer ernstige aard. Daar horen ­passende maatregelen bij, zowel om directe als indirecte (familie-)blootstelling te voorkomen. In die context is er geen reden om de saneringsregels te versoepelen om geld te ­besparen. Ook niet ten aanzien van asbestdaken, die juist door de wetgever moeten worden gesaneerd omdat zij inmiddels in slechte staat verkeren.

Risicoklasse 1?

Betekent het standpunt van Aedes, dat voortaan alle ­daken onder risicoklasse 1 mogen worden gesaneerd en dus veel goedkoper? Ik zie niet gauw gebeuren dat het Ministerie SZW dat zal toelaten. Nog afgezien van de hiervoor besproken gezondheidsinzichten ten aanzien van asbest – hoe kun je in hemelsnaam álle soorten daken in hun ontelbare variaties en omstandigheden, die verschillende saneringstechnieken vereisen, onder één risicoklasse scharen?

Is de asbestregelgeving veel te streng?

In de genoemde notitie schrijft Aedes op pagina 3 dat woningcorporaties “grotendeels buitenspel [staan] bij regelgeving en in het certificatiestelsel”. Ook moet de ­overheid alle partijen (lees: woningcorporaties) ­betrekken in het ontwikkelproces van wet- en regelgeving. Wat zacht gezegd een vreemde stelling is, omdat Aedes zelf op diverse niveaus vertegenwoordigd is bij Ascert, bij uitstek het overlegorgaan voor asbestregelgeving.

In dat licht is ook van belang dat ook een relatief lage blootstelling kan leiden tot asbestkanker. Het was juist dit inzicht dat de Nederlandse Gezondheidsraad, in navolging van vele internationale organisaties, ertoe bracht om de grenswaarden van asbest flink te verlagen. Professor Jukka Takala, voorzitter van International Commission for Occupational Health (ICOH), wees mij in recente correspondentie erop dat de gewenste maximale blootstellingsnorm zelfs 1.000 vezels per m3 zou moeten worden – de helft van wat het nu is. Dus neen, onze huidige asbestregelgeving is niet onnodig streng.

Zijn de kosten van asbestdakenverwijdering veel te hoog?

De kosten van een asbestdaksanering liggen niet zozeer in het saneren zelf, die slechts een bescheiden aandeel in het totaal van de kosten vormen. Denk ook aan de wettelijk ­verplichte(!) scholing, uitvoerige administratie, kostbare tijd voor controles van certificerende en ­toezichthoudende instellingen etc. Dan nog mankracht, steigerbouw, een hoogwerker/kraan etc. Dus neen, ook daar kan ik de woningcorporaties en Aedes niet gelijk in geven. Behoudens de invoering van meer effectieve sanerings­technieken valt er niet veel te bezuinigen op de kosten.

Ter afronding

Ik heb het al eerder geschreven: waar saneringsbedrijven korting kunnen bieden voor schaalvergrotende ­projecten (‘wij doen gelijk de hele straat’), kunnen ­dakbedrijven toch ook zulke initiatieven ontwikkelen? Dankzij het asbestdakenbeleid ligt hier een wereld voor jullie open, spring erin, laat van u horen! Maar doe het veilig. ■

1 Yvonne Waterman is gepromoveerd op werkgeversaansprakelijkheidsrecht (arbeidsongevallen en beroepsziekten) en ­specialiseert in civiel asbestaansprakelijkheidsrecht. Zij is oprichter van Waterman Legal Consultancy en van de stichting European Asbestos Forum.

2 I. Helsloot, J. Schinkel, H. Heederik, S. Kraaijenbrink & J. Vis, ‘ Inzichten in proportioneel asbestbeleid. Een onderzoek naar gezondheidsrisico’s in verschillende asbestblootstellingssituaties en de kosten van bijbehorend beschermingsbeleid’, Crisislab, Radboud Universiteit, TNO en Universiteit Utrecht, 2019. Zie https://repository.tudelft.nl/view/tno/uuid:61fd54e1-1f37-4df6-91f9-36c7..., beschikbaar op 24 maart 2019.

3 https://dkvwg750av2j6.cloudfront.net/m/3878f0d128605356/original/Bijdrag..., beschikbaar op 24 maart 2019.

4 Zie S. Furuya, O. Chimed-Ochir, K. Takahashi, A. David en J. Takala, Global Asbestos Disaster, Int. J. Environ. Res. Public Health 2018, 15(5), 1000, zie https://www.mdpi.com/1660-4601/15/5/1000/htm met de bijbehorende Supplementary Table 1 ‘All estimated asbestos related deaths’; zie item 12 voor Nederland.

Labels