Roofs 2019-05-84 Risico's bij het onderhoud op daken minimaliseren

Veilig werken op hoogte

In principe kunnen alle werkzaamheden op daken gevaarlijk zijn, ook als ze maar een paar minuten duren. Tim Bissett, Technical Manager en James Sainsbury, International Fall Protection Specialist bij MSA, delen hun ervaring en inzichten rond het beoordelen en uitrusten van dakomgevingen om gevaren en risico’s te minimaliseren.

Tim Bissett en James Sainsbury, MSA

Het grootste deel van de dakconstructies in Nederland bestaat uit lage en middelhoge platte daken, zeker als het gaat om commerciële gebouwen, maar ook een groot deel van de woningen heeft een plat dak. Omdat zware sneeuwval hier normaal gesproken geen groot probleem is, biedt een plat dak, in vergelijking met een schuin dak­ontwerp, architecten en aannemers een ­eenvoudige, handige en kosteneffectieve manier om installaties, ­machines en diensten te plaatsen. Het is dan ook geen verrassing dat de huidige platte daken plaats bieden aan een breed scala aan uiteenlopende, vaak geavanceerde apparatuur: airconditioning, fotovoltaïsche (PV) zonnepanelen, noodgeneratoren, beveiligings- en bewakingscamera’s, satelliet- en mobielecommunicatieapparatuur, hangende systemen voor glasbewassing en meer. Daarnaast zijn er ook functionele elementen zoals goten, wateropslag, daklichten, bliksemafleiders en ventilatieopeningen aanwezig. Om maar te zwijgen van het groeiende aantal functies van het platte dak. Al deze constructies en componenten moeten op een bepaald moment periodiek worden geïnspecteerd en/of onderhouden of gerepareerd.

Planning

In hoeverre veilig betreden van en werken op een dak mogelijk is, is afhankelijk van de plaats en de wijze van toegang tot het dak, de plaats van de installaties en de hoogte van de dakrand. In geval van een dakrand van voldoende hoogte is, is er geen probleem, zeker niet wanneer er een veilige toegang is, bijvoorbeeld door een dakluik met trap. Pas wanneer een plat dak een lagere dakrand heeft dan 0,9 m en/of de installaties zich binnen 4 m1 van de lage dakrand bevinden, moet gedacht worden aan persoonlijke valbeschermingsmiddelen. Dit is echter geen gewenst uitgangspunt, collectieve beveiliging door bouwkundige maatregelen verdienen de voorkeur.

Het verminderen van risico’s is de verantwoordelijkheid van alle belanghebbenden in de bouwketen. Architecten en aannemers kunnen deze risico’s verminderen door hier in het ontwerp al rekening mee te houden, door bouwkundige maatregelen als een hoge dakrand en vaste toegang tot het dak of de daken. Een architect ontwerpt het gebouw conform Bouwbesluit 2012: een gebouw met installaties dat veilig te onderhouden is. In het gebouwdossier moet overlegd worden op welke wijze het dak en/of de installatie veilig te onderhouden is. Wanneer het niet mogelijk is om veilig onderhoud te plegen met collectieve of bouwkundige maatregelen, moet eerst overlegd worden of er alternatieven zijn in de werkmethodiek tot veilig onderhoud.

Pas in allerlaatste instantie mag dus gekozen worden voor het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen. In deze gevallen is het van belang dat de onderhouds­monteurs en andere medewerkers die het werk uitvoeren, zijn opgeleid, dus: deskundig en geïnstrueerd in het gebruik van de vereiste veiligheidsmaatregelen.

Aan alle werkzaamheden dient een RI&E ten grondslag te liggen. Vooraf dienen de belangrijkste gevaren voor de veiligheid en gezondheid te zijn beschreven, zoals de risico’s tijdens het werken op hoogte, gevaar voor uitglijden, struike­len en vallen, risico’s gerelateerd aan gereedschap en installaties en gevaar voor letsel bij omstanders. Vervolgens moeten alle te nemen preventieve maatregelen worden beschreven, zoals controle van vakbekwaamheid, het eventuele gebruik van valbeschermingsapparatuur en welk toezichthoudend en ondersteunend personeel er nodig is. Aannemers op locatie dienen nauw samen te werken met de klant en afspraken te maken over wie verantwoordelijk is voor welke werkzaamheden.

Risico’s terugdringen bij het werken op daken

De dakomgeving en -constructies brengen specifieke risico’s met zich mee, die ook zorgvuldig moeten worden ­overwogen. Bijna 1 op de 5 sterfgevallen in de bouw heeft te maken met vallen van hoogte (vallen over de dakranden, de steiger, door een zwak dak of zwakke daklichten). Men mag er niet van uitgaan dat het dak zondermeer het gewicht van een persoon kan dragen. Met name daklichten vormen een verborgen gevaar, doordat ze door jarenlange verwering en blootstelling aan UV-straling hun structurele sterkte kunnen verliezen. Sommige daklichten kunnen in bepaalde lichtomstandigheden slecht zichtbaar zijn en andere kunnen onder een verflaag verborgen zitten. Daklichten moeten worden beschermd tegen onbedoelde betreding door werknemers met behulp van afzettingen of afdekkingen, die zijn vastgezet en voorzien van een waarschuwing. Simpele beschermingsconstructies, zoals een dubbele veiligheidsreling en voetwering rond de rand, zullen het risico gerelateerd aan het betreden van daken drastisch verminderen.

Indien er persoonlijke valbeschermingsmaatregelen worden getroffen, is het van essentieel belang dat de werknemers de systemen vakkundig en gemakkelijk kunnen gebruiken. In deze gevallen is een investering in kwalitatief hoogwaardige, betrouwbare apparatuur van een gerenommeerde installateur, compleet met geaccrediteerde trainingen, regelmatige bijscholingen en systeeminspecties, de moeite waard.