Roofs 2019-07-70 Een koffiefabriek in Tbilisi

Internationale daken

Aan de snelweg die het veelzijdige stadshart van Tbilisi (Georgië) met de luchthaven verbindt, ligt een fonkelnieuw bouwwerk waar menig liefhebber van architectonische bouwwerken de vingers bij aflikt. Met Grand Hotel Tbilisi als de ene buur en de National Bank of Georgia als de andere, op een prominente locatie, maar in een omgeving waar verder niet bijster veel gebeurt, is een koffiefabriek gerealiseerd, met bijbehorend hoofdkantoor, een koffiebar, -lounge en tentoonstellingsruimte.

Joep Klerx

Het bouwwerk kostte een slordige 25 miljoen Georgische lari (omgerekend ongeveer 8,1 miljoen euro) en is genomineerd voor de EUmiesaward, een gerenommeerde prijs binnen de hedendaagse architectuur. We gingen op zoek naar wat dit gebouw nu zo bijzonder maakt. Niet heel toevallig bleek het dak een glansrijke rol te hebben in het geheel.

Dak steelt de show

Toegegeven, de compleet betonnen voorgevel geeft het bouwwerk met zijn dubbel geplooide, geometrische vormen een nogal futuristische uitstraling. Bijzonder detail: de stand van de zon – en vooral de veranderlijkheid ervan – brengt het gebouw gedurende de dag tot leven. Het beton dat in de schaduw valt, kleurt aanzienlijk donkerder dan de felle, bijna witte uitstraling die het materiaal heeft als er licht op valt. De verschillende hoeken van waaruit, op verschillende momenten van de dag, het licht valt op de onregelmatige hoeken van de betonnen platen, zorgt ervoor dat het geheel op ieder ander moment van de dag een andere uitstraling heeft.

En toegegeven, ook over de binnenkant is nagedacht. Met de hoge hallen en door het vele gebruik van ramen als wanden heeft ook het interieur een open en futuristische uitstraling. Daarnaast zorgen de verschillende atria en de beplanting die er staat voor leven aan de binnenkant. De lichtstraten in het dak zorgen voor voldoende lichtinval. Zo voelt binnen ook een beetje als buiten en geeft dit ook het gevoel van leven in de brouwerij (of koffiefabriek). Het verschil in hoogtes en de speelse manier waarop de verschillende verdiepingen zijn ingedeeld en waarop de productieruimte, kantoorruimte en ontspanningsruimte in elkaar overlopen, maakt de levendige binnenkant van de koffiefabriek helemaal compleet. Alles in de opbouw van de stijl is volgens de initiatiefnemers gedaan om het ouder­wetse gevoel van een fabriek omver te werpen en het geheel te laten leven.

En toch steelt het dak de show. En dat doet het in een ­bepaalde mate juist door de afwezigheid. Laten we ­vooropstellen dat ook hier de nadruk op het leven ligt, ­aangezien het dak zelf letterlijk leeft, maar doordat het dak compleet met gras bedekt is (behalve op plekken waar geen dak aanwezig is ten bate van de binnenpleinen of lichtstraten), valt het vrijwel weg in de rest van de natuur. En dat is de bedoeling.

Vegetatie

Om de natuur die op het dak leeft daadwerkelijk in leven te houden, is een techniek nodig. De wortels van de ­vegetatie mogen de waterdichte laag niet beschadigen en de vegetatie moet op haar beurt voldoende mogelijkheden hebben om wortel te schieten en voedingsstoffen uit de bodem te halen. Daarom is er een dakopbouw die daar aan bijdraagt. Op het dragende, gewapende beton is gekozen voor een mechanisch bevestigde isolatielaag van circa 50mm geëxtrudeerd polystyreen (XPS) om het gebouw warm te houden in de winter en koel in de zomer. Als waterdichte laag is gekozen voor een Rubbergard EPDM van Firestone. Deze dakbedekking is zowel mechanisch als chemisch wortelwerend, wat natuurlijk niet onbelangrijk is voor een groen dak. Op het drainagesysteem is vervolgens zo’n 450mm substraat ­aangebracht, waarin de begroeiing is geplant.

Less is more

Als klap op de vuurpijl is het dak voorzien van 189 (!) lichtstraten en een automatisch sprinklersysteem dat de tuinier alleen maar hoeft te voorzien van de juiste voedingsstoffen voor de bodem, al is het belangrijkste element in dit dak toch wel de RubberGard EPDM van Firestone. Dit ­materiaal voldoet aan de NEN-EN 1394 voor weerstand tegen ­worteldoorgroei op extensieve groendaken. Dat betekent dat het materiaal uitstekend compatibel is met groendaksystemen met lichte sedumvegetatie die weinig onderhoud vereisen. Ofwel: lichte groenvegetatie kan groeien zonder dat medewerkers van de koffiefabriek zich zorgen hoeven te maken over bezoek van bovenaf.

En door dit prachtig staaltje groenvoorziening op het dak, lijkt het alsof er na het indrukwekkende betonnen frame dat het gebouw omhoog houdt, onmiddellijk de natuur weer begint. Maar niets is natuurlijk minder waar, want onder deze graszode bevindt zich dus de koffiefabriek en alles wat daarbij hoort.

Geen wonder dat het geheel in aanmerking komt voor een EUmiesaward – de architectuurprijs die zijn naam te danken heeft aan Mies van der Rohe, een groot architect die halverwege de vorige eeuw erg bekend werd. Hij inspireerde vele architecten die na hem kwamen en werd onder andere wereldberoemd met zijn uitspraak: ‘Less is more.’ Vooral kijkend naar die uitspraak, is het te begrijpen dat dit architectonische hoogstandje genomineerd is voor deze prijs.

Labels