Roofs 2019-09-68 Verbinden, vernieuwen, volharden en vertrouwen

Nationaal Daken Plan

Kasper Spaan is werkzaam als adviseur klimaatadaptatie en ruimtelijke ontwikkeling bij Waternet. Namens de watercyclusorganisatie van Gemeente Amsterdam en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht is hij al geruime tijd actief in netwerken rondom groene daken. Samen met Egbert Roozen (VHG) vormde hij de afgelopen twee jaar het bestuur van de GDGD en prepareerde hij de weg voor de transitie naar het Nationale Daken Plan. Als aftredend ­bestuurder kijkt hij terug op meer dan 10 jaar netwerken op het dak.

Ronald van Bochove

“Daken spelen een sleutelrol in een aantal grote maat­schappelijke opgaven,” aldus Spaan. De gedreven bestuurder heeft jarenlange ervaring met het hoofdstedelijke waterbeheer en ziet bij het realiseren van een klimaatadaptieve stad (bestand tegen droogte, hittestress en wateroverlast) een belangrijke rol weggelegd voor het dakenlandschap. Energietransitie, biodiversiteit, klimaatadaptatie en verste­delijking vertalen we op het dak in de gele, groene, blauwe en rode opgave. De partners in het netwerk van de Green Deal Groene Daken hebben de afgelopen vier jaar laten zien dat deze functies elkaar aanvullen en kunnen ver­sterken. In de ogen van Spaan heeft water hierin een verbindende rol: “Maar daar ben ik misschien wat gekleurd in.”

Netwerkbouw

Het Netwerk Groene Daken was in de periode 2010 – 2012 een groep van partijen die in Amsterdam de realisatie van groene daken wilde stimuleren. Door betrokken ­burgers, ­jonge bedrijven en Gemeente Amsterdam werd ook ­Waternet gevraagd om actief mee te denken en werken aan groene daken. Want groene daken doen ook wat voor wateropvang, was de redenatie. Spaan: “Ik was geïnteresseerd in de motivaties van de verschillende betrokkenen, keek door mijn blauwe bril en zag kansen voor meer water op het dak.” Als publieke organisatie is Waternet bewust actief om met belanghebbenden in netwerken om in dialoog te werken aan waterbewustzijn en handelingsperspectief.

Rainproof (zie kader) is een prachtig geslaagd voorbeeld van netwerkbouw en samenwerking. “Netwerken met diverse partijen stimuleert het creatieve proces,” zegt Spaan. “Je leert verschillende talen spreken en andere perspectieven ontwikkelen. Het befaamde Polderdak is ontstaan door de herhaalde vraag van De Dakdokters: ‘Wanneer is een groen dak blauw?’ In samenwerking met hen, Gemeente Amsterdam, Green Business Club Zuidas en Waternet, werd in recordtempo het Polderdak gerealiseerd. Inclusief de sturingstechniek om de waterbuffer te managen.”

“De realisatie van dit concept heeft sindsdien enorm veel ­opgeleverd,” vervolgt Spaan. “Het heeft als tastbare showcase, als leerervaring, als magneet voor andere functies kunnen dienen. We maakten zichtbaar dat gekwantificeerde waterberging op het dak eenvoudig mogelijk is.”

Experiment

Spaan: “Van het experiment met het eerste Polderdak op de broedplaats Old School, hebben we veel kunnen leren. We zien dat investeringen in de dakomgeving andere functies aantrekt. De kracht van deze groenblauwe combinatie maakt dat er gedacht kan worden aan ‘urban farming’ op het dak, bij voldoende waterbeschikbaarheid. De economische haalbaarheid en businesscases rondom gebouwgericht waterberging worden in kaart gebracht. De snelle acceptatie door grondbedrijf en ontwikkelaars en daarmee de vertaling van de waterbergingsopgave naar de waterneutrale bouwenvelop. Het agenderen van vervolgonderzoek naar het koelvermogen van de waterbergende daken leidde tot de vervolgstap: de onderzoeklocatie SmartRoof op het Marineterrein. Hier werd onderbouwd dat de blauwgroene oppervlakken ook een bijdrage leveren aan het koelen van de gebouwen en omgeving. Waardevolle informatie, waarmee we getallen in handen krijgen om beleid en ­innovaties op te sturen.”

Opschaling

Voor een succesvolle waterbeheersing in de stad is het ­private terrein van groot belang. “Grofweg de helft van het oppervlak dat we potentieel voor waterberging kunnen inzetten is in handen van private partijen. En daar blijf je als overheid traditioneel verder weg,” zegt Spaan. “Met het bewust maken van het belang van wateropvang hopen we dat ook die partijen over gaan tot wateropvang en zo de openbare ruimte wordt ontlast. En we zijn bezig met het creëren van incentives (prikkels), want we hebben tenslotte ook maar beperkte middelen om opvang in de openbare ruimte mogelijk te maken.”

“We zoeken naar oplossingen als een waterneutrale bouw­envelop (economische waardering van de blauwe functie op private kavels) in opmaat naar een Hemelwaterverordening met verplichte waterberging op eigen terrein. De water­neutrale bouwenveloppen, gecombineerd met eisen aan natuurinclusief bouwen, vonden hun weg van de Zuidas naar andere ontwikkellocaties in Amsterdam: Sloterdijk, Amstelstation, Centrumeiland. De dynamische sturing van waterhoeveelheden op het dak leidde tot het ontwikkelen van het concept microwatermanagement. Anticiperend op weersvoorspellingen op korte en lange termijn, gecombineerd met gegevens over grondwater, riolering, regenwaterknelpunten en oppervlaktewater kan een maatwerkadvies voor iedere private microwaterberging gegeven worden.”

Dus: vasthouden van water bij droge en warme ­perioden, berging creëren bij hevige neerslag in aantocht. In het RESILIO-project (zie kader) is de doorontwikkeling van een beslissingsondersteunend systeem opgenomen. “De sponslaag die we over de stad heen leggen kunnen we zo uitknijpen of manipuleren op de meest passende wijze,” aldus Spaan. “Waarmee ook rekening wordt gehouden met de wensen van de eigenaar: het is zijn dak en water!” Waar bij nieuwbouw relatief makkelijk blauwgroene daken worden ingepast, ligt er nog een grote uitdaging in de bestaande stad. Ook hier is het RESILIO-project bijzonder, door de focus op bestaand vastgoed van woningcorporaties.

Verankering

Waternet werkt aan de Waterneutrale bouwenvelop waarbij waterberging op de eigen kavel als standaard geïmple­menteerd is bij gronduitgiftes aan de Zuidas van Amsterdam, om uiteindelijk te komen tot een Hemelwaterverordening met verplichte waterberging op eigen terrein.

In het Nationale Daken Plan ligt de nadruk niet meer op groen, zoals de Green Deal Groene Daken aanvankelijk was opgezet, maar is er ruimte voor alle vormen van duurzaam dakgebruik. Voor Spaan is waterberging, of beter; watermanagement op daken, daar altijd een onmisbaar onderdeel van. “Groen kan niet zonder water, energie opwekken boven groen rendeert beter en zo is een blauwe component op daken heel goed te combineren. We versterken elkaar. Ik zie daarom op het dak geen competitie om functies, maar een versterking van elkaars mogelijkheden.”

Meerdere nationale beleidsagenda’s kunnen op daken een plek krijgen. Passende keuzes in beleid op centraal niveau en lokaal maatwerk zijn cruciaal om effectief de opgaven van klimaatverandering, verstedelijking, energietransitie en biodiversiteit invulling te geven. Met het Nationaal Daken Plan wordt gewerkt aan een breed draagvlak voor diverse initiatieven. En dat wordt nu ook door diverse ministeries onderkend. Vier ministeries hebben gezamenlijk subsidie toegezegd aan het Nationaal Daken Plan.”

Die solide basis is ook noodzakelijk op het dak zelf. “Als het draagvermogen van een dak voldoende is, zijn de mogelijkheden eindeloos. Dan is het dak een bovenste verdieping die op vele wijzen ingekleurd kan worden.” Spaan ziet daarin een rol voor nieuwe partijen als verzekeraars, projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties. “De belangstelling vanuit die partijen belooft veel goeds voor het Nationale Daken Plan.”

Labels