Roofs 2019-11-06 Diamonds are forever

Dak van het Jaar 2019

De voormalige Diamantbeurs in Amsterdam is getransformeerd tot Capital C, centrum voor de creatieve industrie. In het gerestaureerde en gemoderniseerde rijksmonument komen allerlei domeinen samen, waaronder advertising, media, design, kunst en communicatie. De grootste bouwkundige toevoeging betreft een transparante event venue met een glazen koepel: de High Light.

Na een eeuw van malaise beleefde Amsterdam vanaf 1870 een economische bloeiperiode. Ook de diamantindustrie floreerde. Als laatste van drie beursgebouwen voor de diamanthandel werd in 1911 de Diamantbeurs opgeleverd. Het pand had onder meer een kluis in de kelder, een beurszaal op de begane grond en kantoren op de verdiepingen. De bouwstijl ademt Art Nouveau. Die stijl komt onder meer tot uiting in het gedetailleerde metselwerk, de geornamenteerde topgevels, de klokkentoren en de tegeltableaus.

Begin 21ste eeuw stond het gebouw er matig voor. Na allerlei toevoegingen, een brand in 1956 en verbouwingen, was de allure van weleer haast verdwenen. De eigenaren, Zadelhoff en Sijthoff Media Groep, besloten om te restaureren. De voormalige Diamantbeurs onderging in 2018 en 2019 een transformatie tot centrum voor de creatieve industrie onder de naam Capital C Amsterdam.

Esthetiek

De bouwkundige renovatie omvatte het herstel van monumentale kenmerken, de aanpassing van het interieur aan flexibele kantoorfaciliteiten en toevoeging van een openbaar toegankelijk evenemtenruimte, genaamd de High Light.

De opvallende optopping verwijst naar de geschiedenis van het onderliggende complex als centrum van de internationale diamanthandel. Als een geslepen edelsteen schittert de koepel in het zonlicht. ‘s Avonds licht de gefacetteerde evenementenruimte op als een lampion. De dome staat los van de gevellijn en de klokkentoren. Vanaf straatniveau is de hiërarchie duidelijk: de in ere herstelde oudbouw komt eerst en de koepel daarna.

De draagconstructie is gebaseerd op het principe van een gridshell: een rasterstructuur dat zijn kracht ontleent aan dubbele kromming. Het principe biedt vormgevingsvrijheid en maakt kolomvrije overspanningen mogelijk.
De draagconstructie is van staal. Gevuld met 423 ruitvormige glaspanelen ontstaat zo een doorzichtige koepel.

Samenwerking

De koepel van ongeveer 45x21x10 meter (lxbxh) is niet definieerbaar door een geometrische basisvorm zoals een bol. Alle onderdelen zijn verschillend en komen telkens op een andere manier bij elkaar. Elk glasvlak komt maximaal twee keer voor.

Uit de langwerpige hoofdvorm zijn enkele ‘happen’ genomen, vanwege de aansluiting op de torentjes en dakterrassen. Daar bevinden zich rechte delen, die steunen op pendel­kolommen op de gridpunten aan de voorzijde.

“De koepel is volledig parametrisch ontworpen door ZJA Zwarts & Jansma Architecten en wij hebben van het ontwerp met eigen software een parametrisch productiemodel gemaakt, voor CNC productie,” zegt project ­ engineer Daniël van Kersbergen van Octatube. “Een parametrisch model is een schematisch model met lijnen (balken) en punten (aansluitingen), waaraan eigenschappen zijn gekoppeld, zoals profielafmetingen en materialisatie. De meer dan duizend unieke stalen elementen en meer dan 200 unieke glaspanelen konden we in 4 uur automatisch digitaal genereren en verwerken tot samenstellingen. Zo was het mogelijk om tot laat in het ontwerp- en engineeringsproces wijzigingen en optimalisaties door te voeren. Deze flexibele manier van werken stelt ons in staat dit soort projecten succesvol te maken.”

Techniek

Om de extra belasting van de koepel te dragen, zijn eerst de fundering en de kolommenstructuur van Capital C versterkt. Een staalconstructie op de zesde en zevende verdieping brengt het gewicht van de dome over op de verzwaarde kolommen.

De constructie van de dome bestaat uit stalen kokerprofielen van 200 x 100 mm. De 750 verschillende profielen zijn in de fabriek op maat gemaakt, met een robotkop die in alle richtingen kon draaien en lasersnijden. Snijden was welis­waar duurder dan zagen, maar het leidde wel tot een snellere productie. Met de CNC-productietechniek van een gespe­cialiseerde leverancier kon de noodzakelijke precisie worden behaald en zijn alle voorzieningen gemaakt, zoals gaten voor verlichting, montage en glasbevestiging en nummering van de stalen onderdelen. Ook de voorschuiningen waren meegenomen, om direct een goede ondergrond te maken voor het lassen. De uiteinden van de kokerprofielen grijpen in elkaar als een pen-en-gat verbinding.

Na het lasersnijden konden de stalen onderdelen van de ladderframes geassembleerd worden, op een verstelbare mal met staanders onder elk te lassen knooppunt (spijkerbed). Aan elke staander zat een verstelbare kop, die in alle richtingen gepositioneerd kon worden.

Vanaf de ontwerpfase werd een file-to-factory werkwijze gebruikt. Wanneer er bijvoorbeeld een ladderframe gemaakt moest worden, dan lagen de buislasergesneden profielen klaar op een palet, genummerd en op volgorde. Omdat tijdens de bouw hier nog vocht bij kon komen, waren de kokers vooraf verzinkt.

Duurzaamheid

In de koepel zijn 400, in afmeting verschillende, ruiten verwerkt, van twee lagen gelamineerd glas met in het buitenblad een zonwerende coating. 132 glaspanelen zijn voorzien van zonnecellen tussen twee lagen PVB folie en twee lagen glas. Het totaal geïnstalleerde vermogen is ruim 25 kWp, de lichtdoorlaatbaarheid circa 25 procent. De vloer in de koepel is voorzien van vloerverwarming en -koeling om tijdens extreem koude of warme het binnen­klimaat optimaal te houden.

Voor de dome is gebruik gemaakt van een tweede water­wegsysteem. Dit systeem bestaat uit EPDM-afwaterings­rubbers met twee verschillende niveaus, waarop de glaspanelen zijn neergelegd. De glaspanelen hebben rondom een terugliggende spacer en zijn voorzien van aluminium u-profielen. Met roterende SG-toggles zijn de glaspanelen geklemd op de rubbers. De voegen hebben isolatieblokken en een silicone kitafdichting. Resultaat is een zeer slanke verbinding met uitstekende thermische eigenschappen.

Octatube Services B.V. controleert vier keer per jaar alle voegen en voert waar nodig onderhoudswerkzaamheden uit. Bewassing van de buitenkant van het glas is ook onderdeel van de werkzaamheden. Zo blijft het uitzicht optimaal, schittert de dome mooi en blijft het rendement van de zonnecellen op peil.

De aluminium schroefkanalen van het tweede waterwegsysteem zijn in de fabriek voorgemonteerd op de stalen frames. Na het monteren en afstellen van de staalconstructie werden de rubbers op de schroefkanalen bevestigd, met behulp van schaarhoogwerkers. De glaspanelen werden met een torenkraan gemonteerd, na het monteren en controleren van het hele tweede waterwegsysteem.

Veiligheid

Vooraf aan de daadwerkelijke bouw in Amsterdam vond er een proefplaatsing van een deel van de koepel in Delft plaats. Samengestelde elementen (ladderframes) werden met diepladers vervoerd, met een bouwkraan omhoog gehesen en vervolgens aan elkaar gebout met stalen koppelkokers op de bovenste verdieping van de voormalige Diamantbeurs.

Voor een vlotte uitvoering was een verdeling in transpor­teerbare elementen nodig. Het grootste element dat nog op de vrachtwagen paste, was ongeveer 4 bij 13 meter. Voor enkele ladderframes moesten ontheffingen worden aangevraagd. De weg in Amsterdam mocht maar 2 uur per dag worden afgesloten, enkel in de vroege ochtend.

Van Kersbergen: “Met behulp van een mobiele torenkraan zijn de frames één voor één naar boven gehesen. “Door een slimme koppeling van de frames konden deze snel worden gemonteerd en afgesteld. Zo werd de gehele staalconstructie in minder dan twee weken gebouwd op het dak van de voormalige Diamantbeurs.”

Alle voorgeschreven PBM’s, zoals bijvoorbeeld schoenen, helmen en handschoen werden gebruikt bij het werken met glas en het werken op hoogte. Ook werden de noodzakelijke aanlijnvoorzieningen en valharnassen
ingezet. Voor veilig onderhoud kwam er een rail over de lengte van de dome, waarvan glazenwassers kunnen abseilen.

Tekst: Martijn van den Bouwhuijsen

  • OPDRACHTGEVERS: Zadelhoff en Sijthoff Media Groep
  • ARCHITECTEN: ZJA Zwarts & Jansma Architecten, Amsterdam; Heyligers design + projects, Amsterdam
  • RESTAURATIEARCHITECT: Braaksma & Roos Architectenbureau, Den Haag
  • INTERIEURARCHITECT: Müller & van Tol, Amsterdam
  • CONSTRUCTEUR: Pieter Bouwtechniek, Amsterdam
  • BOUWKUNDIG AANNEMER: DCV Bouw, Utrecht
  • WTB-INSTALLATIES: A. de Jong Installatietechniek, Amsterdam
  • ENGINEERING KOEPEL: Octatube, Delft
  • GLAS: Hermans Techniglaz BV, Bergschenbroek
  • RESTAURATEURS: Van Milt Restaurateurs, Lunteren

Labels