Roofs 2020-03-62 Het doorzichtige Olympische dakdeken in München

Internationale daken

Toen München in 1966 uitgekozen werd om de Olympische Zomerspelen van 1972 te mogen organiseren, werd al snel duidelijk dat er een nieuw stadion nodig was. Het toenmalige grootste stadion van München, het Stadion an der Grünwalderstrasse, had slechts plaats voor zo’n 45.000 bezoekers. Dat zou nooit genoeg zijn voor het aantal bezoekers dat de Olympische Spelen zou gaan trekken en het was bovendien ook al niet genoeg voor de bezoekers van de voetbalclubs van München. Er werd een architectuurwedstrijd uitgeschreven.

Joep Klerx

Eén van de belangrijkste voorwaarden van deze wedstrijd was dat het dak van het geheel transparant zou zijn. Dit omdat het Olympisch Comité de Zomerspelen op ­kleurentelevisie wilde uitzenden en het vastleggen van beeld in kleur in die tijd nog heel veel licht nodig had. Architectenbureau Behnisch & Partners kwam met het bij­zondere ontwerp, dat was gebaseerd op een al eerder ontworpen tentachtig dak door Frei Otto. Het dak van het Duitse paviljoen op de Wereldtentoonstelling van 1967 in Montreal had al een vergelijkbaar dak van een PVC gecoat polyester dekkleed. Dit type dak zou nu ook in München worden gebouwd. Echter, het ontwerp van Behnisch & Partners werd in eerste instantie door de jury verworpen, omdat het idee te riskant en onhaalbaar leek. Hun schaalmodel was ook onconventioneel: houten stokken vertegenwoordigden de stalen constructie en het dak werd nagebootst met nylon kousen. Na een lang selectieproces en de tussenkomst van één van de juryleden, werd het contract uiteindelijk toch aan Behnisch & Partners toegekend. Het concept overtuigde de jury uiteindelijk door de landschapsarchitectuur om het stadion heen in combinatie met het toch al bijzondere, tentachtige dak.

Complexe constructie

Vooral vanwege de omvang is het bij grote stadions niet vaak het geval dat het erg goed samensmelt met de omgeving. Overal ter wereld doemen kolossale bouwwerken voor de tientallen duizenden bezoekers op uit het niets, maar dat geldt niet voor het Olympisch Stadion in München. Ondanks de capaciteit van 69.250 toeschouwers, gaat dit stadion harmonieus op in het omliggende glooiende landschap van het Olympisch Park. Dat heeft het ook te danken aan het feit dat een deel is uitgegraven, maar het komt hoofdzakelijk dankzij het golvende dak. Dit tentachtige dak bedekt namelijk niet alleen de hoofdtribune van het Olympisch Stadion, maar strekt zich ook uit over de Olympische Hal, het Olympische Zwembad en de paden die de gebouwen verbinden. Om dit mogelijk te maken, was een gecompliceerde touwconstructie nodig, waarvoor de architecten zich hebben laten inspireren door natuurlijke structuren zoals spinnenwebben en diatomeeën (microscopisch kleine, kristalvormige algen). Een net van staalkabels werd op de grond geweven en vervolgens opgetild en bevestigd op masten die met meer kabels zijn beveiligd.

Het Olympische bouwbedrijf voerde uitgebreide tests uit om te bepalen welk materiaal voor de dakpanelen moest worden gebruikt. Glasvezelversterkte polyesterhars werd afgekeurd vanwege de hoge brandbaarheid. Met polyester beklede dekzeilen, zoals die gebruikt op de Wereldtentoonstelling in Montreal, waren ook niet naar de zin van het bouwbedrijf. Ze zouden kosteneffectief zijn geweest, maar waren niet transparant genoeg en zouden te moeilijk te installeren zijn geweest op het stalen kabelnet. Uiteindelijk koos het Olympische bouwbedrijf voor transparante, vier millimeter dikke PLEXIGLAS® GS-platen van het Duitse Röhm GmbH. Het merk won de race vanwege zijn doorschijnendheid en doordat ze in de klasse ‘B1 – Vlambestendig’ zaten. De platen werden vervolgens op de kabelconstructie geplaatst met ruimte voor beweging, zodat er ruimte overbleef om mee te kunnen deinen op hoge windsnelheden en oplopend gewicht van sneeuwval.

Het hele dakoppervlak bedraagt circa 88.000 vierkante meter. Als je naar het enorme gebogen oppervlak kijkt, is het bijzonder te noemen dat de constructie überhaupt intact blijft.

Mooie, verschrikkelijke, maar ook prachtige herinneringen

Uiteindelijk werd het geheel precies op tijd opgeleverd voor de Olympische Zomerspelen in 1972. Sindsdien fascineert het bezoekers met zijn buitengewone dakstructuur. Maar naast het bieden van onderdak aan een prachtig evenement als de Olympische Spelen, zag het dak ook het bloedbad van München onder zich voltrekken. Bij deze verschrikkelijke, terroristische daad, die zich voltrok tijdens diezelfde Zomerspelen, kwamen elf Israëlische sporters en stafleden en een politieagent om het leven. In 2017 is er een herdenkingsmonument gebouwd voor de slachtoffers.

Na deze verschrikkelijke gebeurtenis heeft het stadion eigenlijk alleen nog maar ruimte geboden aan vreugdevolle evenementen. Zo hebben vele voetbalwedstrijden onder het tentachtige dak plaatsgevonden en Nederland heeft er zowel goede als minder goede herinneringen aan voetbalfinales. Waar het Nederlands elftal in de WK-finale van 1974 verslagen werd door de Duitsers, werd deze zure smaak 14 jaar later onder hetzelfde doorzichtige dak weggespoeld door de winst op de Sovjet-Unie in de EK-finale van 1988. Tot 2005 speelden FC Bayern München en TSV 1860 München in het Olympisch Stadion. Tegenwoordig biedt het dak vooral nog (deels) onderdak aan openluchtconcerten – van bijvoorbeeld Guns ‘n Roses – en sportevenementen – zoals de Halve Marathon van München.

Daarnaast kun je er vandaag de dag nog steeds op bezoek gaan. Voor zo’n veertig euro kun je een tour over het dak doen, maar voor een paar euro kun je ‘gewoon’ naar binnen en kun je rondlopen over de tribune van het Olympisch Stadion. Het is een aanrader om naar de voorste rij van de tribune te lopen, de ogen te sluiten en de volgende woorden nog eens laten weerklinken in je hoofd: “Goed. Ooh wat een goal! Wat een schitterend doelpunt zeg. Ja, niet te geloven zoals ie die bal uit de lucht oppakt in die hoek daar. Niet te geloven... Wat een weergaloos doelpunt!”

Of het door het lichtinval van het doorzichtige dak kwam of niet, daar hoeft geen discussie over te ontstaan, maar één ding is zeker: Marco van Basten zag die bal van Arnold Mühren in minuut 54 van die wedstrijd in 1988 in ieder geval bijzonder goed aankomen.

Labels