Roofs 2020-06-46 Tussen hemel en aarde

Special multifunctionele daken

Het bomendak van het Inspyrium van Boomkwekerij Ebben in Cuijk wordt momenteel volledig vernieuwd. Het betreft een uitbreiding van de evenementenlocatie op de boomkwekerij, waar al ruim 10 jaar de positieve effecten van bomen onder de aandacht worden gebracht. De uitbreiding van het Inspyrium biedt de mogelijkheid om diverse innovaties onder te brengen. Een gesprek met Tom Evers van de ­boomkwekerij en ‘transitie professional’ Stef Janssen.

‘Innovatie’ is voor beide geïnterviewden een kernwoord. In Roofs mei 2020 zette Stef Janssen al de ontwikkeling van de Boomveer uiteen: een innovatieve methode, die het mogelijk maakt bomen te plaatsen zonder dat ze met hun wortels in de bodem groeien. Dit maakt ze bij uitstek geschikt voor toepassing op daken. Maar de mogelijkheden van bomen op daken zijn nog veel uitgebreider en het nieuwe bomendak zal hier een zo compleet mogelijk overzicht van bieden.

Nieuw bomendak

Boomkwekerij Ebben, een familie­bedrijf dat sinds 1862 bestaat, is al jarenlang vooruitstrevend op het gebied van boomtoepassingen. Het Inspyrium fungeert feitelijk als een showroom voor deze ­ontwikkelingen. De evenementenlocatie biedt ruimte voor kleine beurzen, symposia, borrels, lunches, teambuildings­sessies, etc. “Als je dit soort activiteiten op het dak uitvoert, zijn ze al direct bijzonderder dan als je in een zaaltje gaat zitten,” aldus Evers. “Ons bomendak biedt een veelvoud aan manieren om de gunstige effecten van bomen te laten ervaren, met beschutte plekken en nisjes. Op het nieuwe bomendak zal een prominente rol zijn weggelegd voor de Boomveer: we werken nu aan een methode om de beweging die de boom in het ophangsysteem maakt te gebruiken voor het opwekken van energie. Met wat geluk kan een deel van het nieuwe bomendak worden ingericht als ‘Boomveercentrale’.

Het vorige bomendak was nog maar 10 jaar oud: hoe duurzaam is deze vernieuwing? “Alle bomen worden na de herinrichting opnieuw geplaatst,” aldus Evers. “Het zijn zogeheten ‘plug and play’-systemen. Nu was het vanwege verschillende omstandigheden een betere optie om het dak geheel te vernieuwen, maar het is de bedoeling dat het nieuwe bomendak (met een oppervlakte van ruim 1400 m²) decennialang blijft liggen.” Het dak wordt aangelegd volgens de zogeheten ‘double skin’-technologie, die voorziet in een betonnen ondergrond en een stalen opbouw, met daar tussenin een spouw. “Zo wordt voorkomen dat de waterdichte laag wordt aangetast door de wortels van de traditionele boomsystemen. Door toepassing van beloopbare (isolatie)materialen worden diverse modules gecreëerd, die een gevarieerde inrichting mogelijk maken, met o.a. berijdbare gedeelten en een compleet ‘oerwouddak’. We willen op dit dak een soort ‘totaalvoetbal’ spelen, waarbij functies worden gemengd. In totaal kan het dak zo’n 400 man herbergen. In de loop der jaren is het dak door de meest uiteenlopende doelgroepen bezocht en daarmee speelt het een belangrijke rol in het onder de aandacht brengen van het multifunctioneel dakgebruik.”

Janssen voegt toe: “Het dak zal bovendien fungeren als proefdak, waarbij verschillende onderzoeksinstellingen (waaronder TU Delft) de diverse aspecten van het dak in kaart zullen brengen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de effecten van het dak op de omgevingstemperatuur, de biodiversiteit en de leefbaarheid. Bomen hebben overigens ook een verkoelende werking op de onderliggende ruimte: daarom passen ziekenhuizen in toenemende mate bomen toe op hun daken. Mensen in ziekenhuizen kunnen letterlijk sterven aan oververhitting, waar dat gezien hun lichamelijke conditie helemaal niet had gehoeven. Dit probleem wordt door ziekenhuizen steeds meer onderkend.”

What is next?

“Nu de aandacht voor het dak als gebruiksruimte groeit, mag het ambitieniveau wel wat worden opgeschroefd,” zegt Stef Janssen. “De oprichting van het Nationale Daken Plan (NDP) is een heel positieve ontwikkeling, maar persoonlijk zou ik liever zien dat er wat steviger op innovatie wordt ingezet. Het effect van sedumdaken op de omgeving is zeer beperkt, het is dus eigenlijk zonde om het dakoppervlak daarvoor te gebruiken. De toepassing van bomen op daken is minder ingewikkeld dan je zou denken, zeker als je gebruik maakt van de Boomveer. Wij zetten in op de zogeheten ‘Boomkroonontwikkeling’. Met name bij de dakranden zijn bomen goed toe te passen, zodat je een soort ‘kroon’ op je dak creëert. Een dergelijke ‘kroon’ nuanceert daarbinnen het microklimaat op het dak.”

Evers: “Bomen op daken bieden mogelijkheden die momen­teel nog maar mondjesmaat worden gebruikt. De esthetische voordelen liggen denk ik voor de hand, het dak wordt er een veel mooiere en prettigere ruimte van. Maar er is letterlijk meer tussen hemel en aarde: bomen zorgen voor schaduw en windluwte op het dak. Dit levert (in combi­natie met grassen e.d.) voordelen op voor zowel de leefbaarheid als de biodiversiteit op het dak. Met behulp van bomen ontwikkel je een pleisterplaats voor o.a. bijen, vlinders en libellen. Daarnaast creëer je, als je een goede verbinding weet te leggen met de omgeving, een nieuw element in de sociale ruimte. Bomen zijn slim: ze weten zich aan hun omgeving aan te passen en zo zijn ze in staat een verbinding te leggen met hun omgeving.”

“Als je het dan hebt over ‘what is next?’, ligt dus een belangrijk deel van het antwoord in de verdere ontwikkeling van de toepassing van bomen op daken,” aldus Janssen. “Innoveren doe je nooit alleen. Wij zijn dan ook voortdurend op zoek naar creatieve coalities, partijen en laboratoria die ons kunnen helpen met de verdere ontwikkeling van de boomsystemen. We zoeken bovendien proeftuinen voor boom-innovatie en een vooruitstrevende samenwerking bij boomveer-experimenten. We zouden belanghebbenden graag willen oproepen om zich te melden voor het samen ontwikkelen van boomveer-proeftuinen.”

Naar verwachting zal het nieuwe bomendak van het Inspyrium van Boomkwekerij Ebben dit najaar worden opgeleverd en begin 2021 in gebruik worden genomen. “Met dit nieuwe, multifunctionele dak wordt het podium voor bomen op daken letterlijk uitgebreid,” besluit Evers. “De boom zal in de komende periode een emancipatieslag maken en steeds vaker op daken worden toegepast, omdat het een enorme positieve factor is voor de leefbaarheid van de steden.”

Labels