Roofs 2020-07-24 "Mensen hebben een voorkeur voor licht van boven"

Aan tafel met… sylvia pont

In deze rubriek laat Roofs markante personen van binnen en buiten de dakenbranche aan het woord. De insteek is om de visie en de persoon achter die visie voor het voetlicht te brengen.

Nolanda Klunder

Sinds 2008 wordt elke twee jaar de Dutch Daylight Award uitgereikt, een onderscheiding met als doel om bijzondere daglichtarchitectuur onder de aandacht te brengen. Vanwege de coronamaatregelen is de inschrijfdatum van de Dutch Daylight Award 2020 verlengd tot 1 september; de uitreiking zal plaatsvinden in januari 2021. Sylvia Pont is de voorzitter van de jury. Zij is hoogleraar Perceptual Intelligence aan de faculteit Industrieel Ontwerpen van de TU Delft. “Daglicht is de meest duurzame bron van licht die je maar kunt bedenken, dus het is zinvol en nuttig om daar zo veel mogelijk gebruik van te maken,” vertelt Pont. “Met de Dutch Daylight Award willen we meer aandacht genereren voor de mogelijkheden van daglicht in de ­architectuur. Daglicht is niet alleen duurzaam, maar het is ook een heel mooie lichtbron. Bovendien zijn mensen en dieren geëvolueerd onder daglicht; ons systeem is erop afgestemd. Kortom, we moeten er goed gebruik van maken, en de ­mogelijkheden zijn nog niet volledig benut.”

Dutch Daylight Award

Naast Sylvia Pont hebben daglichtexperts uit verschillende disciplines zitting in de jury van de Dutch Daylight Award: Paul van Bergen (bouwfysicus en directeur DGMR), Siegrid Siderius (lichtontwerper en oprichter SISI Lichtontwerp), Michiel van Raaij (hoofdredacteur van Architectenweb) en een vertegenwoordiger van Lamilux, producent van daglichtsystemen. Ook nemen de twee winnaars van de Dutch Daylight Award 2018 plaats in de jury: Dirk Jan Postel (Kraaijvanger Architects), die de Award ontving voor zijn ontwerp voor Museum Voorlinden in Wassenaar en Paul Ketelaars (Vakwerk Architecten), die de prijs kreeg voor zijn ontwerp voor een huis in Delft. De jury nomineert uit de inzendingen maximaal 5 projecten in de categorie kleine gebouwen (van minder dan 1000 m²) en maximaal 5 projecten in de categorie grote gebouwen (van meer dan 1000 m²). In elke categorie zal er één winnaar zijn.

Pont vertelt: “De twee winnaars van vorige keer maken ongelooflijk geavanceerd gebruik van daglicht. Het zijn prachtige voorbeelden van wat er allemaal mogelijk is. Bij Museum Voorlinden is er een bijzondere manier gevonden om licht vanuit het zuiden in te vangen. Direct zonlicht is schadelijk voor kunst. Musea vangen daarom bij voorkeur het licht vanuit het noorden in, om te voorkomen dat er ­zonlicht op hun kunstwerken valt. Maar je mist dan de rijkdom van het licht vanuit het zuiden met zijn kleurvariaties door de dag. Bij Museum Voorlinden is gebruik gemaakt van duizenden schuingeoriënteerde cilinders in het dak, waar het licht vanuit het zuiden in schijnt. Het licht komt via die buisjes niet direct binnen, maar via reflectie. Zo krijgen ze de rijkdom van het licht vanuit het zuiden zonder de nadelen van directe lichtinval.” Zie voor een uitgebreide beschrijving het artikel ‘Elliptische cilinders zorgen voor levend licht in museum’ in Roofs oktober 2016.

Winnaar in de categorie minder dan 1000 m² was in 2018 een woonhuis en bed & breakfast in Delft. “Daar is er ­gekozen om wel direct zonlicht binnen te laten, maar op een heel bijzondere manier. Er zijn vijf kegelvormige openingen in het dak gemaakt waar het zonlicht doorheen schijnt. Daglicht varieert in de loop van de dag en dat geeft hier een speels en levendig effect. Heel erg mooi.”

Licht

Aangezien de zon boven ons staat, lijkt het voor de hand te liggen dat een dakraam meer effect heeft dan een raam in een muur. Klopt dat? Pont: “Ja, in beginsel is het zo eenvoudig. Als je even grote ramen hebt in het dak en de muur, komt er door het dakraam gemiddeld meer licht ­binnen. Dakramen zijn daardoor efficiënt. Bovendien hebben ­mensen een perceptuele voorkeur voor licht van boven. Wij, en alle andere levende wezens op aarde, zijn geëvo­lueerd onder de zon, dus licht van boven voelt voor ons als natuurlijk. Bovendien heeft natuurlijk licht allerlei gunstige effecten op onze gezondheid en functioneren. Bij dakramen heb je echter ook te maken met de nadelen van directe lichtinval: schermen worden slecht leesbaar en je moet iets doen voor warmtebeheer. Er zijn daarvoor ­architecturaal slimme constructies te verzinnen, zoals licht niet direct ­binnenlaten maar eerst laten reflecteren. Denk aan de schuine cilinders van Museum Voorlinden. Als we met zijn allen nadenken over hoe je licht anders kunt binnenlaten, kan er nog heel veel meer.”

Als hoogleraar is het Ponts vakgebied om licht te meten, te beschrijven, te visualiseren en te ontwerpen. “Studenten aan de faculteit Industrieel Ontwerpen leren om producten, services en complexe systemen te ontwerpen. Ik geef ­binnen die studie lighting design, een ‘master elective’ (een keuzevak van een half jaar). Daarbij maken de studenten kennis met de mogelijkheid om lichtontwerper te worden. In Nederland zijn er een stuk of twintig à dertig onafhankelijke lichtont­werpers. Bij lichtontwerp sluit je aan bij de gewenste ervaring: wat wil de gebruiker en waarvoor, wanneer en waar? Welke lichtkwaliteiten, atmosfeer en perceptuele impressies wil je bereiken?”

Hoe mensen iets ervaren heeft Pont altijd geboeid. “De werkelijkheid wordt door iedereen anders ervaren, dat fascineert me. Ik begon daarom aan een studie psychologie in Amsterdam, maar stapte al snel over naar natuurkunde (fysica). Daarna ben ik in Utrecht gepromoveerd op een onderzoek binnen het vakgebied psychofysica, waarbij men onderzoekt hoe mensen iets waarnemen, uitgaande van psychologie en fysica. Vervolgens heb ik twintig jaar onderzoek gedaan naar materiaal en licht, zowel de optische eigenschappen als het effect op wat mensen waarnemen. En nu doe ik onderzoek naar licht ontwerpen. Ik integreer dus drie disciplines: de natuurkundige eigenschappen van licht, de perceptie van licht en het ontwerpen van licht.”

Maar wat is er dan zo mooi aan licht? “Alles verandert door licht. Alles wat we zien is licht. Je ziet een object door de weerkaatsing van lichtbundels. En omdat dat natuur­kundig zo is, is het ook zo dat het licht bepalend is voor hoe je een object ziet. Verander het licht en je ervaart het object anders.”

Labels