Roofs 2020-12-26 Onverwachte herstelkosten zijn vaak te voorkomen

Onderhoud van groene daken

Volgens velen zijn groene of multifunctionele daken hét antwoord op milieubewust bouwen, CO2-reductie en wateroverlast. Ieder vakblad of website meldt dit zonder stil te staan bij mogelijke nuances of andere (minder positieve) consequenties van een groen of multifunctioneel dak. Claims worden zonder wetenschappelijke onderbouwing als feiten naar buiten gebracht en de risico’s van een groen of multifunctioneel dak vaak niet benoemd. Het is tijd voor een moment van bezinning waarbij deze claims met feiten onderbouwd of juist door een leerproces herzien worden.

Ir. O. Kettlitz, Nieman-Kettlitz Gevel- en Dakadvies BV
i.s.m. Albert-Jan Kerssen en Anouk van der Palen (idverde)

Een goed voorbeeld hiervan is het onderwerp ‘onderhoud van groene daken’. Zo is er veel informatie beschikbaar over hoe het groen onder­houden moet worden. Ook staat er nog iets over het open houden van de afvoeren en het inspecteren van de zichtbare delen van de dakbedekking (lees; dakranden en opgaand werk). Over het onderhoud van de dakbedekking die onder die groene daken aangebracht is blijft het oorverdovend stil. Men zou bijna denken dat dit geen enkele vorm van onderhoud nodig heeft.

Volgens de Vakrichtlijn Gesloten Dakbedekkingen (2018) deel C staat uitgebeid omschreven op welke wijze het dakbedekkingsysteem onderhouden en hersteld dient te worden. Door de aard van een groen dak zijn herstelmaatregelen en aanvullend onderhoud maar beperkt mogelijk. Doordat de bitumen bij een groen dak niet zichtbaar en de inspectiemogelijkheden beperkt zijn brengt dit risico’s met zich mee. Het graven van controle gaten geeft namelijk geen totaalbeeld van de veroudering en gebreken van de dakbedekking. Hierdoor worden beschadigingen soms niet of te laat opgemerkt waardoor herstelkosten van bijvoorbeeld lekkages hoog kunnen oplopen.

Gevolgen

Dit gebrek aan mogelijkheden voor inspectie heeft ver­gaande consequenties wat betreft de regelgeving, de milieubelasting en kosten op termijn.

Regelgeving

Conform Eurocode 0 dient een bouwconstructie gedurende de referentieperiode (meestal 50 jaar) aantoonbaar voldoende sterk te blijven om de genormeerde krachten op te kunnen nemen en over te dragen. In de praktijk wordt dat uitgelegd dat als een constructie inspecteerbaar en onderhoudbaar is, aan deze eis kan en mag worden voldaan op basis van periodiek onderhoud. Maar als deze mogelijkheid er niet is, moet vooraf worden aangetoond dat de toegepaste constructie en materialen zonder enige vorm van onderhoud voldoende duuurzaam zijn om aan deze eis (meestal dus gedurende een periode van 50 jaar) te kunnen blijven voldoen. Deze eis speelt bijvoorbeeld dikwijls een beperkende rol bij het verlijmen van bouwdelen of bij het toepassen van metalen delen in een spouwconstructie.

Deze eis zou dus ook moeten gelden voor een groendak en gelijkende gebruiksdaken die eigenlijk redelijkerwijs ook nauwelijk (in het vlak) inspecteerbaar en onderhoudbaar zijn. Of het mogelijk is om aantoonbaar te maken dat bepaalde oplossingen zonder vorm van onderhoud 50 jaar meegaan, is zeker de vraag. En zal, indien haalbaar, duidelijke conse­quenties hebben voor constructie en materiaalgebruik. Dus moet het ontwerp van groendaken dan niet zo worden aangepast dat deze wel tegen reële kosten inspecteerbaar en mogelijk ook onderhoudbaar zijn?

Milieubelasting

Er zijn veel aspecten waar groene daken een positieve bijdrage aan kunnen leveren, zoals het terugbrengen van de natuur in de stad, creëeren van een gezonde leefomgeving, vasthouden en verdampen van regenwater en het reduce­ren van energiegebruik van het pand. Maar in termen van direct materiaalgebruik, realisatie en onderhoud zijn groene daken niet zonder voorwaarden mileubewuster dan een normaal dak. Zo zijn er voor het maken van een groen dak meer (bouw)materialen nodig en moet de constructie van het gebouw meer draagkracht bezitten. Daksubstraten (‘grond’) wordt vaak geproduceerd met materiaal, zoals vulkanisch gesteente, dat ver weg gewonnen wordt en over lange afstanden getranporteerd. Ook het in sommige gevallen gebruik maken van leidingwater om de beplanting op het dak van water te voorzien is verre van mileubewust. De benodigde initiële investeringen in het gehele dak hebben bij toepassing van een groen dak meer impact op het mileu dan bij een normaal dak. Daartegenover staat wel dat de levensduur van een groen dak langer is dan van een normaal dak en dat er gedurende de levenscyclus groen­daken de eerder benoemde voordelen bieden. Toch kan er meer aandacht zijn om de directe en initiële milieubelasting verder te verkleinen. Te denken valt bijvoorbeeld aan het werken met lokale en circulaire materiaal stromen, zoals het lokaal afnemen van grond en vegetatie. Mits voldoende rekening wordt gehouden met de functionele eisen aan materialen en producten zal een zoveel mogelijk lokale grondstoffenkringloop de milieuimpact sterk verlagen. Ook het gebruik van elektrische apparatuur kan, indien deze elektriciteit duurzaam is geproduceerd, een positieve bijdrage leveren. Maar de belangrijkste winst is misschien nog wel te behalen door het vooraf inbouwen van onderhoudsmogelijkheden in het dak, waardoor de levensduur verder verlengt wordt en daarmee de milieu­impact tot een minimum beperkt wordt.

Onderhoudskosten

De belangrijkste kanttekening ligt dus bij het plegen van onderhoud en het oplossen van calamiteiten (lekkages). In veel publicaties gaat het als wordt gezocht op het onderwerp ‘onderhoud van groendaken’ vrijwel alleen over het onderhoud van de groene inrichting van het dak. Het onderhoud van de dakbedekking wordt hierin niet of nauwelijks genoemd.

Door de deskundige partijen in deze branche wordt geadviseerd periodiek de conditie van het dak te beoor­delen conform NEN 2767. Om de snelheid van veroudering te monitoren en te vertragen en om incidentele of onom­keerbare gebreken vroegtijdig te kunnen vaststellen. Hierbij zijn zaken relevant als conditie van de overlappen, materiaalkrimp, craquelé, scheurvorming en delaminatie. Er zijn technische en economische criteria om vast stellen of een dak zijn maximale levensduur heeft bereikt. Opgemerkt dient hierbij te worden dat hierbij ter vereen­voudiging geen onderscheid is gemaakt tussen intensieve en extensieve groene daken.

Om te beginnen de technische en meest grijpbare kant. Volgens enkele onderzoeken is de levensduur van een traditioneel platdak 17 tot 25 jaar en voor een groendak is dat 40 tot 50 jaar en in enkele uitzonderlijke gevallen (in Zurich) zelfs 90 jaar. In het voordeel van groene daken werkt de afwezigheid van UV belasting, veel gematigder temperatuur cycli e.d. Echter bij dit soort daken is er dikwijls sprake van een langdurige vochtbelasting hetgeen weer nadelig werkt op de dakbedekking. Ook wortelgroei is een veel voorkomende bedreiging voor de levensduur van de dakbedekking in een groendak. Verder zien wij dat bij groendaken er dikwijls allerhande belastende spullen op het dak worden geplaatst, van bankjes en bloembakken tot tegelpaden en betonnen trappetjes. Deze geven een geconcentreerde belasting af. Afhankelijk van de dikte van het dakpakket wordt deze wel in enige mate gespreid maar hier zitten zeker risico’s aan wat betreft de levensduur van de onderliggende dakbedekking. Maar al met al lijkt de balans wat betreft levensduur toch voor een groendak te kunnen pleiten.

Anders wordt het echter als je kijkt naar de economische levensduur. Hoe ouder een dak wordt des te sterker de verouderingsverschijnselen en des te meer (kans op) lekkages. Bij een normaal dak verricht men in eerste instantie gericht onderhoud door bij lekkages te ‘stickeren’. Dit is bij een groen dak door de aanwezige beplanting een stuk moeilijker door een gebrek aan inspectiemogelijkheden. En omdat bij een groen dak niet altijd duidelijk is waar de lekkage zich bevindt kan vertraging ontstaan tijdens de reparatie waardoor de gevolgschade groter uit kan vallen. Vervolgens, wanneer bij een normaal dak het stickeren een bepaalde frequentie overschrijdt, wordt overgegaan op overlagen van de dakbedekking. Ook dit is bij toepassing van een groen dak een ingewikkeld en vaak kostbaar verhaal. Ondanks de langere technische levensduur van een groen dak kunnen hierdoor de economische gevolgen van veroudering en kleine beschadigingen aanzienlijk zijn.

Een groen dak beschermt de dakbedekking dus wel tegen veroudering doordat het minder aan regen en uv wordt blootgesteld. Hierdoor is de levensduur van een groen dak bij een doordacht ontwerp en een juiste uitvoering gemiddeld langer dan van een normaal dak en zullen er minder snel beschadigingen of verouderings­verschijnselen optreden. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat deze veroudering en beschadigingen uitein­delijk niet zullen optreden. En als ze optreden liggen kosten voor herstel gewoonlijk aanzienlijk hoger.

Conclusies

Als over de voordelen van groene daken wordt gesproken, moet men ook eerlijk zijn over de risico’s en aandachts­punten die dit met zich mee brengt. Er zijn situaties waar te weinig wordt stilgestaan bij de consequenties van een groen dak en het bijkomende beheer van de dakbedekking, waardoor men geconfronteerd kan worden met onverwachte herstelkosten. Vaak is dit te voorkomen door vooraf goed advies in te winnen bij experts op het gebied van groene daken, goed thuis te zijn in de materie en al in de ontwerp­fase rekening te houden met het toekomstige onderhoud van het dak zelf. In het ontwerp van groendaken is het essentieel dat voorzieningen worden getroffen die het opsporen van lekkages vereenvoudigen (lees: goedkoper maken) en het uitvoeren van inspecties en plegen van onderhoud versimpelen. Een levenscyclusanalyse maakt daar ook onderdeel van uit. Wanneer deze aspecten in acht genomen worden kan men volop genieten van de vele voordelen die een groen dak met zich mee brengt op de gebieden van biodiversiteit, klimaatadaptatie en een veel mooier uitzicht dan een zwart dak.

Labels