Roofs 2020-12-50 Kan Covid-19 vliegwiel zijn voor omarming multifunctionele daken?

Vesp

Eind jaren ’90 was ik al eens kort in dienst in de dakenmarkt en bezocht toen de Nationale Dakendag van de BDA in het Beatrixgebouw te Utrecht. Eén van de topics was het groene dak en alle maatschappelijke voordelen die daar mee gepaard gaan. Na een uitstapje van acht jaar in de civiele bouw kwam ik in 2007 weer terug in dakenland. Veel vooruitgang bleek er niet geboekt op dit onderwerp, het groene dak stond nog steeds op de agenda van de Nationale Dakendag. En nu 13 jaar later is er nog steeds niet veel veranderd, behalve dat de Nationale Dakendag een aantal jaren ter ziele is.

Benno Nijenhuis (sr Marketing manager Carlisle CM Europe, namens VESP)

Waarom is het toch zo lastig om het platte dak standaard als vijfde gevel te beschouwen, als een nieuw maaiveldniveau dat ingericht kan worden? Recentelijk heb ik interviews afgenomen met architecten. De kernvraag was: Wat is de invloed van de huidige Covid-19 pandemie op de visie van de binnenstedelijke architectuur en de platte dakenmarkt in het bijzonder. We richten onze woonhuizen deels in als kantoor, zitten minder op de weg en nemen digitaal deel aan vakbeurzen. We komen grotendeels onze eigen buurt niet meer uit. Dat moet toch consequenties hebben voor de ontwerpvisies van de toe­komstige binnenstedelijke bouw? Kan Covid-19 het definitieve vliegwiel zijn voor de omarming van het multifunctionele dak?

Nog even terug naar mijn achtjarige afwezigheid uit de dakenbranche: er is wel degelijk wat gebeurd (ook in de jaren ’90) en als ik specifiek naar de EPDM-markt kijk, Nog even terug naar mijn achtjarige afwezigheid uit de dakenbranche: er is wel degelijk wat gebeurd (ook in de jaren ’90) en als ik specifiek naar de EPDM-markt kijk, dan omarmen de leden van de VESP het multifunc­tionele dak al decennia. Neem het groene recreatieve dak van de bibliotheek van de TU Delft, of het retentiedak van het Walterbos Complex in Apeldoorn, om maar twee uit­dagende voorbeelden te noemen. Toch geloof ik hier meer in een structurele wijziging van ons collectieve bouwbesef.

Cherry picking

Ik denk ook niet dat de oplossing aan de producentenkant gezocht moet worden. Wij willen namelijk wel. Initiatieven als Leven op daken, de website Kijk op Daken en het Nationale Dakenplan zijn daar goede voorbeelden van. Maar ze geven gelijk de crux weer: een multifunctioneel dak is niet een product maar een samengestelde afdichting. Een geheel van meerdere lagen, die gezamenlijk tot doel hebben een duurzaam waterdichte, isolerende en bouwfysische laag te vormen op het platte dak met functionele eigenschappen. Een nieuw maaiveld waar vervolgens de multifunctionaliteit op ingericht kan worden. Alleen ook hier geldt en daar zit de kern van het probleem: deze ketting is zo zwak als de zwakste schakel.

Het platte dak is in Nederland een soort van open marktplaats. De verantwoordelijkheden uit de ontwerpfase van een gebouw worden niet overgedragen naar de uitvoeringsfase. Wat dat betreft is de situatie nu nog grotendeels hetzelfde als eind jaren ’90. Materialen worden nog steeds op product­niveau uitgewisseld. Als een EPDM dakbedekking wordt voorgeschreven in een multifunctioneel plat daksysteem, dan dient dat een doel en kun je niet zomaar deze laag omwisselen voor een andere. Het is goed dat er andere keuzes zijn, maar wissel dan het gehele systeem om en doe niet aan cherry picking omwille van de prijs.

Veranderend inzicht

Terug naar mijn interviews. Eén van de geïnterviewde architecten is werkzaam bij De Architecten Cie. Dit bureau ontwierp onder meer het ABN AMRO paviljoen Circl op de Zuidas, dat gezien wordt als één van de eerste echt circulaire demontabel ontworpen gebouwen in Nederland. Het heeft een multifunctioneel tuindak op verschillende niveaus, waar een dakbedekkingsconstructie met EPDM voor de ­waterdichting zorgt. De architect geeft in het interview zijn visie op de toekomstige binnenstedelijke ontwikkeling: ­gestapelde bouw met hybride functies en veel groen, waar op een functionele en ontspannende manier de woon- en werkfunctie gecombineerd kunnen worden en met ingerichte platte daken, verspringende balkons en patio’s. “We gaan de binnenstad definitief anders inrichten. Waar in het verleden de woonfunctie centraal stond, wordt het nu meer de combinatie van werken, wonen en recreëren.”

Cruciale aansluitingen

Het multifunctioneel inrichten van platte daken en balkons in gestapelde bouw vergt wel wat andere inzichten. Een plat dak bij hoogbouw op 70 meter zal niet snel worden ingericht als een intensief groendak, vaak wordt het de plek waar de technische installaties staan. De aandacht verschuift dan eerder naar de balkons en patio’s, waar met bloembakken en speciale afdichtingen ruimte wordt gecreëerd voor de begroeiing en bewatering. De Valley in Amsterdam (MVRDV) is een mooi voorbeeld: een groene oase in gestapelde bouw waar EPDM voor de water- en luchtafdichting zorgt. Of de Grotius torens in Den Haag, waar verspringende driedimensionale balkons met groen voor een hele bijzondere uitstraling zorgen. Nog een voorbeeld: Wonderwoods, ook wel ‘het verticale bos van Utrecht’ genoemd, ontworpen door MVSA en Stefano Boeri Architetti, geïnspireerd op de ‘Bosco Verticale’ in Milaan. Wat al dit soort projecten verbindt is de com­plexiteit van de afdichtingen. We hebben het hier niet meer over zogenaamd eenvoudige daksystemen of 2D gevelaan­slui­tingen. Hier worden driedimensionale afdichtingen gevraagd, kennis in prefabricering van elementen en bouwkunde. EPDM is dan vaak de beste oplossing als het gaat om duurzame afdichtingen.

Het vliegwiel

Is Covid-19 het vliegwiel voor duurzame acceptatie van een multifunctionele inzet van het platte dak? Daar ben ik heilig van overtuigd. Alleen moeten wij in ons eigen vakgebied nog de nodige stappen zetten. Met name moeten wij onze eigen perceptie van de opbouw van het platte dak goed onder de loep nemen, omdat conservatisme nog hoogtij viert. Een eerste stap is de acceptatie van 0 graden daken en extensieve begroeiing als geaccepteerde ballastlaag. We hebben nog een lange weg te gaan. Ik hoop dat die korter duurt dan dertien jaar.